Ewa Juszkiewicz at “What Is Enlightenment?”, Museum on the Vistula, Museum of Modern Art, Warszawa


CZYM JEST OŚWIECENIE?
200 LAT GABINETU RYCIN BUW

kuratorzy / curators:
Goshka Macuga, Łukasz Ronduda, Tomasz Szerszeń
Muzeum nad Wisłą, Wybrzeże Kościuszkowskie 22, Warszawa
18.05 – 17.06.2018

artyści / artists:
Anna Boghiguian, Andrea Bowers, Vincenzo Brenna, Pablo Bronstein, Augustin Brunais, Jacques Callot, Olga Czernyszewa, Matthaeus Deisch, Camille Henrot, William Hogarth, Ewa Juszkiewicz, Nikita Kadan, Jan Chrystian Kamsetzer, Tadeusz Kościuszko, Jakub Kubicki, Zbigniew Libera, Emanuel Listnau, Friedrich Anton August Lohrmann, Goshka Macuga, Dominik Merlini, Johann Heinrich Müntz, Anna Niesterowicz, Nomadic State (Karolina Mełnicka, Stach Szumski), Jan Piotr Norblin, Ferdynand Pinck, Giovanni Battista Piranesi, Jean-Louis Prieur, Roee Rosen, Efraim Shroeger, Franciszek Smuglewicz, Mikołaj Sobczak, Józef Wall, Stanisław Zawadzki, Szymon Bogumił Zug

Wystawa jest próbą reakcji na aktualne, toczące się w Polsce i na świecie dyskusje o tzw. kryzysie oświeceniowych wartości. Na ile jest on czymś nowym, samoistnym, na ile zaś trwale wpisanym w wewnętrzną dynamikę Oświecenia? Pytanie o Oświecenie jest bowiem zawsze pytaniem o „tu i teraz”: zrozumienie dzisiejszej rzeczywistości bez sięgnięcia do źródeł nowoczesności będzie zawsze niepełne. Widać to szczególnie wyraźnie w polskim kontekście, gdzie dyskusje i konflikty o formułę nowoczesności, miejsce w niej religii i tradycji, znaczenie tego co publiczne i co wspólne, pozostają od czasów króla Stanisława Augusta nierozwiązane, równocześnie napędzają myślenie o lepszej przyszłości.

Z prezentowanego na wystawie dialogu wyłania się wizja Oświecenia jako epoki, w którą wpisany jest kryzys, konflikt, ale również epoki, która cały czas trwa. Nie jako fantom czy brak, lecz jako żywa rama, definiująca kształt naszej teraźniejszości. Oświecenie bowiem trwa tak długo, jak długo istnieje polityka krytycznego myślenia.

Dwieście lat temu, w 1818 roku, Komisja Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego zakupiła od spadkobierców króla Stanisława Augusta jego słynny Gabinet Rycin – kolekcję rycin i rysunków odzwierciedlającą modernizacyjne pasje i ambicje władcy, tworzoną również z myślą o edukacji artystycznej przyszłych pokoleń. Stanisławowski Gabinet Rycin ulokowany przy Królewskim Uniwersytecie Warszawskim i uzupełniony darem Stanisława Kostki Potockiego, stał się podstawą pierwszego publicznego zbioru grafiki i rysunku na ziemiach polskich, funkcjonując do dnia dzisiejszego jako Gabinet Rycin Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie i stanowiąc jeden z mało znanych (choć przecież dostępnych publicznie) skarbów warszawskich. Wystawa „Czym jest Oświecenie?” dotyka więc tożsamości dwóch instytucji. Z jednej strony odczytuje na nowo kanon kolekcji Gabinetu Rycin BUW, z drugiej wpisuje się w prowadzony w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie namysł nad nowoczesnością opowiadając o samych jej początkach.
Wystawa „Czym jest Oświecenie?” jest próbą odpowiedzi na pytanie: jak napisać na nowo historię polskiej nowoczesności. W tym celu koncentrujemy się na oświeceniowych źródłach Gabinetu Rycin. Są one tu jednak potraktowane przede wszystkim jako najgłębszy poziom, „archiwum” polskiej nowoczesności, a także jako punkt wyjścia dla refleksji nad złożoną relacją między tym, co historyczne – pozornie przynależące do odległej czasowo epoki – a tym, co „tu i teraz”, a także tym, co dopiero nadejdzie: przyszłością, która jako pewien utopijny model była tak ważnym punktem odniesienia dla oświeceniowego (i każdego modernizacyjnego) projektu. Podobnie jak oświeceniowi artyści, filozofowie i kolekcjonerzy, którzy – niczym archeolodzy – badali przeszłość, by wyciągnąć z niej wnioski i lekcje, kreować wizje i proroctwa dla przyszłości, również w wypadku wystawy mamy do czynienia z próbą odczytania przez artystów współczesnych, w często złożonych obrazach i znakach tamtej epoki, aktualnych sytuacji i drogowskazów dla współczesnego świata. Wynik tego dialogu przeszłości z teraźniejszością nie uwypukla różnicy, lecz pokazuje ich wspólną oświeceniową tożsamość. Kolekcja Gabinetu Rycin odczytywana jest, między innymi, w perspektywie konfliktu historii uniwersalnej opartej o prawa człowieka i demokrację z historią partykularną, napięcia między wiedzą a jej imitacją, a także w kontekście genezy współczesnego liberalizmu, walki o emancypację, wreszcie genezy „polskiej wojny domowej”, która definiuje kształt polskiej sfery publicznej od ponad 200 lat. Oświecenie traktujemy jako ważny punkt odniesienia dla opowiadania o transformacji ustrojowej ostatnich 30 lat.

Szczególna rola przypada tu Goshce Macudze, polsko-brytyjskiej artystce nominowanej w 2008 roku do prestiżowej Turner Prize. Macuga powraca w tym kontekście do tematów losów sztuki w postransformacyjnej Polsce i polityczności rysunku – ten pierwszy eksplorowała na swej indywidualnej wystawie w Zachęcie w 2011 roku. Jej spojrzenie na kolekcję i dziedzictwo Oświecenia przesycone jest posthumanistyczną perspektywą i tworzy swoisty komentarz do całej ekspozycji. W tym spojrzeniu z przyszłości Wiek Świateł i nasze „tu i teraz” zlewają się ze sobą, tworząc jedną epokę.

obrazek: „Potwór o trzech głowach”, 1790, autor nieznany

__________

WHAT IS ENLIGHTENMENT?
200 YEARS OF THE UNIVERSITY OF WARSAW LIBRARY PRINT COLLECTION

kuratorzy / curators:
Goshka Macuga, Łukasz Ronduda, Tomasz Szerszeń
Muzeum nad Wisłą, Wybrzeże Kościuszkowskie 22, Warszawa
18 May – 17 June 2018

The exhibition attempts to respond to the current debate in Poland and around the world on the “crisis of Enlightenment values.” To what extent is the crisis something new and self-contained, and to what extent is it inherent in the internal dynamics of the Enlightenment? The issue of the Enlightenment is always an issue of the here and now: any understanding of today’s reality without drawing on the sources of modernity will always be incomplete. This is clearly evident in the Polish context, where discussions and conflicts over the approach to modernity, and the role of religion and tradition, the significance of what is public and shared, have remained unresolved since the days of Stanisław August, but continue to drive thinking about a better future.

The dialogue presented in the exhibition generates a vision of the Enlightenment as an era marked by crisis and conflict, but also an era that still endures—not as a phantom or absence, but as a living framework shaping our contemporary world. The Enlightenment will last as long as an attitude of critical thought is pursued.

Two hundred years ago, in 1818, the Commission for Religious Denominations and Public Enlightenment purchased the famed Cabinet of Drawings from the heirs of King Stanisław August—a collection of drawings and prints reflecting the modernizing passions and ambitions of the ruler, but also created with an eye to the artistic education of future generations. The king’s print collection at the Royal University of Warsaw, expanded by a gift from Stanisław Kostka Potocki, formed the core of the first public collection of drawings and prints in Polish lands, and functions to this day as the University of Warsaw Print Collection—one of the city’s little-known but publicly accessible treasures. The exhibition “What Is Enlightenment?” thus touches on the identity of two institutions. On one hand, it re-examines the canon of the University of Warsaw Print Collection, and on the other hand contributes to the reflections on modernity carried on by the Museum of Modern Art in Warsaw, embodying the very origins of the notion of modernity.
The exhibition “What Is Enlightenment?” attempts to answer the question: How do we rewrite the history of Polish modernity. To this end, we focus on the Enlightenment sources of the Print Collection. These sources are treated primarily as the deepest level or “archive” of Polish modernity, and as a point of departure for reflections on the complex relation between the historical (seeming to belong to a period in the distant past) and the “here and now,” and on what is yet to come: the future, which as a utopian model was such an important point of reference for the Enlightenment project (as it is for any modernizing project). Much as Enlightenment artists, philosophers and collectors, like archaeologists, studied the past to draw conclusions and lessons from it, and create visions and prophecies for the future, in this exhibition as well contemporary artists attempt to decipher current situations and signposts for the contemporary world from the often complex images and symbols of that era. This dialogue between past and present doesn’t stress the differences but reveals their shared Enlightenment identity. The Print Collection is examined, among other ways, in the perspective of the conflict between universal history based on human rights and democracy, and particular history, the tension between knowledge and the imitation of knowledge, and also in the context of the genesis of contemporary liberalism, the fight for emancipation, and finally the roots of the “Polish civil war” which has shaped the Polish public sphere for over 200 years. We consider the Enlightenment to be an important touchstone in discussing the systemic transformation of the past thirty years.

A special role is played here by Goshka Macuga, the Polish/British artist nominated for the prestigious Turner Prize in 2008. Macuga returns in this context to the topics of the fate of art in post-transformation Poland (which she explored in her individual exhibition at Zachęta in 2011) and the political nature of prints. Her view of the collection and the heritage of the Enlightenment is steeped in a post-humanistic perspective and forms a commentary on the entire exhibition. In this glimpse from the future, the Age of Enlightenment and our “here and now” coalesce into a single epoch.

Picture: „Tree-headed Monster”, 1970, author unknown

„Potwór o trzech głowach”, 1790, autor nieznany