Mateusz Szczypiński at “przeMieszczanie. Mieszczanin”, Historical Museum of the City of Cracow


“przeMieszczanie. Mieszczanin”
Muzeum Krakowa

Wernisaż: 15 maja, 17.00

Kurator wystawy:
Michał Hankus

W każdym micie jest odrobina prawdy. To niby banalne stwierdzenie trafnie opisuje Kraków i jego mieszkańców, oddaje w pełni specyfikę miasta, w którym „mit” mieszczaństwa jest swoistym elementem tradycji; kojarzy się potocznie z tym ośrodkiem miejskim bardziej niż z innymi, również mogącymi szczycić się wielowiekową historią miastami w Polsce. Pojęcie mieszczaństwa i jego trwania- w sensie dosłownym, jaki w sferze mitu podtrzymywanego przez literaturę- decyduje o wyjątkowości Krakowa. Mieszczaństwo jest tutaj określeniem dość wieloznacznym, bo przedstawiane jest jako stereotypowa wizja tradycyjnie rozumianego porządku społecznego; ustalonych, jasnych dla każdego zasad i pewnej stałości oraz poczucia niezmiennego trwania, które gdzie indziej gwałtownie przerwała II wojna światowa oraz okres PRLu. Pojęcie mieszczaństwa, szczególnie w nawiązaniu do mieszkańców Krakowa bardzo często nazbyt pochopnie było kojarzone już od końca XIX wieku z postawą konserwatywną, zachowawczą; niekiedy opisywaną jako chęć zamknięcia się na to, co inne i nowe. Wizja ta wzmacniana była ostrą krytyką ze strony poetów i artystów młodopolskich. “Straszni mieszczanie” stali się antyteza otwartości i wszelkiego postępu. Te dwie wizje, jedna kreująca mieszczaństwo jako ostoję prawości i trzymania się jasnych zasad, druga czyniąca z niego zaciekłego wroga wobec wszelkich zmian mogących zaburzyć dość znośnie ułożone życie wspólnoty, wzajemnie się przenikają w dyskusji o społeczności Krakowa sprzed ponad wieku. Należy podkreślić, iż stereotypy raz zrodzone, żyją własnym życiem i ewoluują wraz z przemianami historycznymi oraz społecznymi. Rodowici krakowianie z kolei, w relacjach z przyjezdnymi, skłonni bywają do okazywania pewnej wyższości wobec nich, co być może rozumieć należy jako odruch obronny przed krytycznym postrzeganiem poprzez pryzmat mitu. Wizja mieszczaństwa krakowskiego, postrzeganego między innymi przez pryzmat dramatu Gabrieli Zapolskiej, gdzie nazwisko głównej bohaterki stało się synonimem całej grupy społecznej, podlega obecnie redefinicji.

Wystawa „Mieszczanin” to inne spojrzenie na „strasznych mieszczan” i próba dostrzeżenia w nich ogromnego potencjału, który doprowadził do rozwoju Krakowa na przełomie XIX i XX wieku; rozkwitu w różnych dziedzinach- poczynając od sztuk plastycznych, architektury, teatru, poprzez edukację, a kończąc na etosie krakowskiego kupca w wersji z goła nowoczesnej, o czym świadczy z konsekwencją budowany sukces rodzin Szarskich czy Fisherów.
Wystawa stanie się miejscem dialogu „starego z nowym“, historii ze współczesnością, a także stawiać będzie widzom otwarte pytania: czy są potomkami dawnego zmitologizowanego mieszczaństwa, czy grupą tzw. „nowych mieszczan“, których profil psychologiczny i socjologiczny kreują współcześni naukowcy i publicyści.

W ujęciu socjologicznym miasto jest zbiorowością obywateli, którzy potrzebują przestrzeni do realizacji prywatnych i zbiorowych przedsięwzięć. Symbolem miejskości jest zatem centrum miasta- rynek. Obok prób opisu współczesnego krakowianina, wystawa podejmuje kwestię także zmitologizowanego Rynku Głównego i krakowskiego Śródmieścia, jako przestrzeni użytkowej w kontekście indywidualnych potrzeb zawodowych i towarzyskich mieszkańców, których codzienność bardzo często wyzbyta z głębszej, emocjonalnej więzi z miastem oraz jego historią. Centrum Krakowa można przyrównać do sklepu wielkopowierzchniowego, w którym każdy znajdzie coś dla siebie, zaspokoi swoje potrzeby i wróci do domu- do swojej dzielnicy, osiedla czy na przedmieścia. Można powiedzieć, że w takiej dość smutnej wizji zaciera się wspólnota mieszczan; zanika ów mit mieszczaństwa i wrażliwość na otoczenie. Czy poczucia owej wspólnoty brakuje współczesnym krakowianom? Jakie emocje wywołuje współcześnie centrum miasta? Wystawa jest doskonałą okazją do sprawdzenia wrażliwości.

Zmiany w przestrzeni miasta, jak i dynamizm, który charakteryzuje dużą część społeczeństwa zamieszkającego współczesny Kraków mają swój oddźwięk w wizji nowoczesnego mieszczańskiego domu. Podkreślić należy, iż temat miejsca zamieszkania; tego jak wygląda przestrzeń rodzinna i miejsce intymnego wypoczynku osób zamieszkujących duże i rozwijające się miasta, jest zagadnieniem uniwersalnym, a także tematem poruszanym przez wielu artystów współczesnych. Ich wizja mieszczańskiego domu, jak i współczesnego apartamentowca zostanie zaprezentowana na wystawie. Zachęci z całą pewności do postawienia pytania czy tak bardzo różnimy się od dawnych mieszkańców Krakowa lub innych miast; czy kierują nami podobne gusta, czy poszukujemy komfortu i wygody, czy stajemy się niewolnikami otaczających nas przedmiotów.
Na wystawie prezentowane będą obrazy ze zbiorów Muzeum Krakowa (m.in. kolekcja portretów rodziny Szarskich, w tym pastele Stanisława Ignacego Witkiewicza), Muzeum Narodowego w Krakowie (m.in. widok Rynku Krakowskiego – wczesny obraz Jana Matejki), warszawskiej Zachęty- Narodowej Galerii Sztuki, galerii Leto i Lokal 30 w Warszawie. Eksponowane będą także prace znanych artystów współczesnych, m.in. Aleksandry Urban, Poli Dwurnik, Marcina Maciejowskiego, Iwony Siwek- Front, Beaty Stankiewicz, Marty Antoniak, Łukasza Stokłosy i Mateusza Szczypińskiego.

www.muzeumkrakowa.pl

60172831_10215046581221421_8575671856013508608_o