Cykl Morszczyny wracają do Bałtyku Liliany Zeic to wielowarstwowa opowieść o ekosystemie, którego zniknięcie kształtuje krajobraz Morza Bałtyckiego. Artystka sięga po rozwijaną przez siebie technikę intarsji, a pracom towarzyszą teksty dokumentujące interdyscyplinarny proces badawczy – łączący praktykę artystyczną, obserwację terenową, historię środowiska przyrodniczego oraz refleksję nad możliwościami rekonstrukcji ekosystemów.

Punktem wyjścia dla cyklu jest morszczyn (z łac. Fucus vesiculosus) – brunatnica, która do drugiej połowy XX wieku współtworzyła podwodny krajobraz polskiego wybrzeża. Razem z innymi gatunkami roślin i glonów budowała złożone siedliska stanowiące podstawę życia wielu organizmów morskich. Zniknięcie morszczynu w latach 70. było konsekwencją splotu procesów politycznych, gospodarczych i technologicznych: powojennej industrializacji, gwałtownego wzrostu zanieczyszczenia wód oraz eksploatacji zasobów morskich prowadzonej w oparciu o błędne szacunki ekologiczne. Wraz z zanikiem poszczególnych gatunków rozpadał się cały ekosystem.

Wystawa nie rekonstruuje jedynie historii utraty. Jej osią jest moment spotkania – konfrontacji z żywym, istniejącym gdzie indziej, ekosystemem, który ujawnia skalę lokalnego braku. Perspektywa ta przesuwa narrację z nostalgii ku refleksji nad możliwością powrotu: biologicznego, symbolicznego i wyobrażeniowego. Morszczyn w pracach Zeic funkcjonuje jako organizm graniczny – pomiędzy zakorzenieniem a dryfem, pamięcią a regeneracją, zanikiem a trwaniem w formach ukrytych lub potencjalnych.

Autorska technika intarsji staje się tu medium analogicznym do procesów ekologicznych. Formy powstające z różnych gatunków drewna łączą się w nowe struktury przypominające podwodne zbiorowiska organizmów. Każda praca budowana jest poprzez nakładanie warstw, cięcie, dopasowywanie i rekonfigurację – gesty odpowiadające zarówno pracy badawczej, jak i naturalnym procesom wzrostu, rozpadu oraz sukcesji biologicznej. Intarsja staje się narzędziem myślenia o ekosystemie jako o układzie relacyjnym.

Towarzyszące pracom teksty nie pełnią funkcji objaśniającej, lecz dokumentują drogę poznania: analizę archiwów naukowych, rozmów z badaczami i badaczami oraz rozwój metod podwodnej dokumentacji. Wystawa sytuuje się pomiędzy laboratorium a przestrzenią pamięci – ukazuje proces, a nie rezultat.

Istotnym wątkiem projektu jest pytanie o granice interwencji człowieka. Historia nieudanych prób przywrócenia morszczynu wskazuje, że odbudowa ekosystemów nie zawsze polega na aktywnym działaniu, lecz czasem na powstrzymaniu się od ingerencji. W tym sensie powrót morszczynu pozostaje procesem możliwym, lecz niekontrolowalnym – zależnym od długotrwałych procesów środowiskowych.

Morszczyny wracają do Bałtyku to wystawa o widzialności i niewidzialności: o krajobrazie, który istnieje bardziej poprzez pamięć ekologiczną, nie jako coś widocznego dla ludzkiego oka. Zeic proponuje spojrzenie na morze, które nie jest tłem dla działalności człowieka, ale autonomicznym systemem, zdolnym zarówno do załamania, jak i regeneracji. Powrót morszczynu staje się tu figurą nadziei i odbudowy – nie spektakularnej, lecz powolnej, organicznej i wymagającej uważności.
tekst: Antonina Marat
_

Podziękowania dla:
Centrum Aktywności Twórczej w Ustce oraz Bałtyckiej Galerii Sztuki Współczesnej
Blanki Byrwy
Piotra Bałazego z Instytutu Oceanologii Polskiej Akademii Nauk w Sopocie

Cykl zrealizowano dzięki stypendium KPO dla Kultury Krajowy Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności w ramach projektu pt “Morszczyny powracają do Bałtyku. Research interdyscyplinarny, rozwój technik podwodnej dokumentacji oraz stworzenie nowego cyklu prac w autorsko rozwijanej technice intarsji.”

~~~

[eng]

Liliana Zeic’s series “Bladderwrack returns to the Baltic” is a multi-layered narrative about an ecosystem whose disappearance is reshaping the landscape of the Baltic Sea. The artist employs her own developed intarsia technique, and the works are accompanied by texts documenting an interdisciplinary research process – combining artistic practice, field observation, the history of the natural environment, and reflection on the possibilities of ecosystem reconstruction.

The starting point for the series is bladderwrack (Fucus vesiculosus) – a brown algae that, until the second half of the 20th century, helped shape the underwater landscape of the Polish coast. Together with other plant and algae species, it formed complex habitats that provided the basis for the life of many marine organisms. The disappearance of bladderwrack in the 1970s was the result of a complex interplay of political, economic and technological processes: post-war industrialisation, a sharp rise in water pollution, and the exploitation of marine resources based on flawed ecological assessments. As individual species disappeared, the entire ecosystem collapsed.

The exhibition does not merely reconstruct a history of loss. Its central focus is the moment of encounter – a confrontation with a living ecosystem, existing elsewhere, which reveals the scale of local absence. This perspective shifts the narrative from nostalgia towards a reflection on the possibility of return: biological, symbolic and imaginative. In Zeic’s works, bladderwrack functions as a liminal organism – between rootedness and drifting, memory and regeneration, disappearance and persistence in hidden or potential forms.

The artist’s intarsia technique becomes here a medium analogous to ecological processes. Forms created from various species of wood merge into new structures resembling underwater communities of organisms. Each work is constructed through layering, cutting, fitting and reconfiguration – gestures corresponding both to research work and to the natural processes of growth, decay and biological succession. Intarsia becomes a tool for thinking about the ecosystem as a relational system.

The texts accompanying the works do not serve an explanatory function, but document the path of discovery: the analysis of scientific archives, conversations with researchers, and the development of methods for underwater documentation. The exhibition is situated between a laboratory and a space of memory – it reveals the process, not the result.
A key theme of the project is the question of the limits of human intervention. The history of failed attempts to restore bladderwrack indicates that the restoration of ecosystems does not always rely on active intervention, but sometimes on refraining from interference. In this sense, the return of kelp remains possible, yet uncontrollable – dependent on long-term environmental processes.

“Bladderwrack returns to the Baltic” is an exhibition about visibility and invisibility: about a landscape that exists more through ecological memory than as a visual image. Zeic’s works offer a perspective on the sea that is not merely a backdrop to human activity, but an autonomous system capable of both collapse and regeneration. The return of the bladderwack becomes a symbol of hope here – not spectacular, but slow, organic and requiring mindfulness.

text: Antonina Marat

Zanim znalazła się w Australii, a potem przeprowadziła się do Wielkiej Brytanii, Natalia Zagórska-Thomas wychowywała się w Polsce. Zabierana jako dziewczynka na spektakle teatru Tadeusza Kantora, poznawała świat przeszły, przywoływany do powtórnego życia przez przedmioty pozornie martwe (umarłe), za którymi ukrywały się nieznane formy życia. Kantor był nieodrodnym uczniem Brunona Schulza, który w liście do Stanisława Ignacego Witkiewicza pisał: „Substancja rzeczywistości zdegradowanej jest w stanie nieustannej fermentacji, kiełkowania, utajonego życia. Nie ma przedmiotów martwych, twardych, ograniczonych. Wszystko dyfunduje poza swoje granice”. Doświadczenia artystki z dzieciństwa stworzyły fundament tego, co nastąpiło potem.

Zagórska-Thomas studiowała sztukę, malowała, ale też od początku tworzyła obiekty, które w miarę upływu czasu nabierały coraz większego znaczenia w jej twórczości. Potem w praktyce artystki pojawił się również performans. Jej następne studia to konserwacja tkaniny: motywowane stroną praktyczną życia, ale jednocześnie nabywane tam umiejętności przekładały się na poszerzenie spektrum działań artystycznych. Kolejno powstawały przedmioty, wykonywane z ogromną precyzją, będące transformacją ich pierwotnego przeznaczenia, tworzone z szacunkiem dla ich materii i wsłuchiwaniem się w nią. „Zmartwychwstałe” uzyskiwały nowe, poetycko-surrealistyczne życie. Każdy z tych przedmiotów nosi w sobie opowieść wynikającą z zestawienia pierwotnego przeznaczenia z tym, gdzie się znalazł za sprawą artystki. Spotykają się tu ze sobą materie, które wydają się być przynależne innym światom; spoglądamy na nie i zaskoczeni zyskujemy nagle inną perspektywę, inny punkt widzenia. Wyrzuceni czasem okrutnie z utartych szlaków pozwalamy się unieść daleko i gdzie indziej. But, rękawiczka, bielizna kobieca, kosmetyki, puderniczka, serwetka, filiżanka czy kieliszek – te częstokroć potłuczone, wyszczerbione, odzyskane na nowo – pokazane inaczej, połączone ze sobą tworzą nową jakość, uświadamiają nam ulotność i kruchość życia, ale także nie brak w tym wszystkim poczucia humoru. Plastikowe torebki “uzupełnione” żmudnie wykonaną przez kogoś koronką — to, co jednorazowe i onegdaj cenne, połączone ze sobą, zadziwia i zaprzecza powszechnemu myśleniu. Systemy klasyfikacyjne nie znajdą tu miejsca dla siebie. Usankcjonowanie niepotrzebnego i wyrzuconego, uszlachetnienie i poszanowanie tego, co pozornie nic nie warte. A nad tym wszystkim nieodmiennie unosi się poezja.

tekst: Małgorzata Sady

//

Before life brought her to Australia and then to the United Kingdom, Natalia Zagórska-Thomas grew up in Poland. As a little girl she was exposed to Tadeusz Kantor’s theatre performances, through which she experienced a very specific bygone world, resurrected and given alternative meaning by objects that were seemingly dead (deceased) but which in reality contained new, unknown forms of  life. Kantor was a devoted disciple of Bruno Schulz who wrote in a letter to Stanisłąw Ignacy Witkiewicz:  „The substance of reality exists in a state of constant fermentation, germination, hidden life. It contains no dead, hard, limited objects. Everything diffuses beyond its borders (…).” These childhood experiences laid the foundations for Natalia’s future artistic preoccupations.

Natalia studied fine art, painted, but from the very beginning also created three- dimensional objects, which in time acquired an increasingly significant role in her creative work. Eventually performance entered the scene.  Her subsequent studies in textile conservation were partly motivated by practical considerations, yet the skills gained there helped to broaden the spectrum of her artistic activities. One by one, objects were called back into existence, rendered with immense precision while being subjected to transformations of their original function, crafted with great respect and profound exploration of their materials and context. Thus „resurrected” they received a new poetic and surreal form of life. Each of these objects carries within it a story stemming from the juxtaposition of its origin and its new identity, endowed upon it by the artist. Matters which usually seem to belong to different worlds encounter each other here. As we look at these objects we experience astonishment, suddenly gaining a different perspective, a different point of view. Sometimes brutally thrown off the beaten track, we allow ourselves to be carried away, somewhere else entirely. A shoe, a glove, women’s lingerie, cosmetics, a powder box, a napkin, a teacup or a glass—these often broken, chipped, reclaimed objects—thrown together in unexpected ways yet connected to one another, gain new meaning, making us aware of the transience and fragility of life. Yet there is no lack of humour in all of this. Plastic bags ‘embellished’ with painstakingly crafted, antique lace—the disposable and the once-valuable joined together—confound and defy conventional thinking. Traditional classification systems have no place here. This is legitimization of the dismissed and discarded; the refinement and respect for what is seemingly worthless. And above that all, poetry invariably hovers.

text: Małgorzata Sady